Mae caredigion yr iaith wedi cwyno bod ymgynghoriad ar gynlluniau i adeiladu tua wyth mil o dai yn sir Gwynedd ac Ynys Môn yn 'cau pobl allan' wedi iddi ddod i'r amlwg y bydd yr holl gyfarfodydd cyhoeddus ar y cynllun yn ystod oriau gwaith.
Mae Cymdeithas yr Iaith wedi talu teyrnged i Dr John Davies, a fu farw heddiw.
John Davies oedd ysgrifennydd cyntaf Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, ac fe drefnodd brotest gyntaf y mudiad ar bont Trefechan ym 1963.
Mae'r mudiad iaith Cymdeithas yr Iaith Gymraeg wedi datgan ei bwriad o geisio arfogi trigolion siroedd Gwynedd a Môn yn y broses o gasglu barn gyhoeddus am y cynllun tai, fydd yn cychwyn ar Chwefror 16 2015.
Meddai Osian Jones, trefnydd y Gymdeithas yn y gogledd.
“Fel rhai sydd wedi ymgyrchu yn erbyn gor-ddatblygu yn y Cynllun Datblygu Lleol
ers blwyddyn a mwy, rydym yn grediniol ein barn bod y broses o lunio'r cynllun
gorffenedig yn cyrraedd cyfnod allweddol iawn”
Ychwanegodd -
Rydym wedi beirniadu adroddiad a gyflwynwyd i Gyngor Sir Ceredigion sydd yn argymell cau ysgol bentref Gymraeg heb fod awdur yr adroddiad wedi ymweld â'r ysgol na siarad ag unrhyw un sy'n gysylltiedig yn benodol gyda'r ysgol.
Mae Aelodau Cynulliad o'r tair gwrthblaid wedi gwneud datganiad ar y cyd heddiw yn galw ar i'r Gymraeg fod yn ganolog i Fil Cynllunio Llywodraeth Cymru.
Gallai dyletswyddau newydd i gyrff ddarparu gwasanaeth Cymraeg gael eu hatal rhag pasio yn y Cynulliad os nad oes gwelliannau sylweddol iddyn nhw, dyna'r awgrym gan y tair gwrthblaid mewn llythyr ar y cyd at y Prif Weinidog a gafodd ei ryddhau heddiw (4ydd Chwefror).
Disgwylir i'r set gyntaf o safonau, a fydd yn creu hawliau iaith newydd wrth i bobl ddelio â chynghorau, Llywodraeth Cymru a'r parciau cenedlaethol, wynebu pleidlais ar lawr y Cynulliad rywbryd ym mis Mawrth.
Mae cyfarfod llawn Cyngor Sir Benfro wedi penderfynu ymgynghori ar argymhelliad i greu ysgol Gymraeg 3-16 newydd yn Hwlffordd, ac i greu ysgolion 3-16 yn Nhyddewi ac Abergwaun a chanoli addysg ôl-16 yn Hwlffordd. Dywedodd Bethan Williams, swyddog maes Dyfed:
